Ortodontik tedavide en çok emek verilen aşama teller takılıyken geçen dönem gibi görünür. Oysa uzun vadeli başarıyı belirleyen aşama çoğu zaman sonrasıdır.
Dişler neden geri döner?
Diş, çene kemiğine sert bir biçimde çakılı değildir. Kök ile kemik arasında periodontal ligament adı verilen elastik lifler bulunur. Ortodontik tedavi sırasında bu lifler gerilir ve diş yeni konumuna taşınır.
Ancak lifler, tıpkı gerilmiş bir lastik gibi, eski hâline dönme eğilimi taşır. Bu eğilim tedavi bittiği anda yok olmaz; dokular yeni konuma uyum sağlayana kadar sürer.
Buna ek olarak:
- Kemik yeniden şekillenmeye devam eder
- Dudak, yanak ve dil kuvvetleri dişleri itmeyi sürdürür
- Yaşla birlikte dişlerde doğal bir öne toplanma eğilimi görülür (ortodontik tedavi görmemiş kişilerde de olur)
Yani pekiştirme yalnızca tedaviyi korumak için değil, yaşa bağlı doğal değişime karşı da bir önlemdir.
Pekiştirme türleri
Sabit pekiştirici
Genellikle alt ve/veya üst ön dişlerin arka yüzeyine yapıştırılan ince, esnek bir teldir.
Avantajı: Hasta uyumuna bağlı değildir; her zaman görevdedir. Görünmez. Dikkat: Temizliği zorlaştırır. Bu bölgede diş ipi geçirmek için özel iplikler veya ara yüz fırçaları gerekir. Diş taşı birikimine açıktır; kontroller önemlidir.
Hareketli plak
Şeffaf plak veya akrilik-tel kombinasyonu şeklinde olabilir.
Avantajı: Çıkarılabildiği için temizlik kolaydır. Dikkat: Tamamen hasta uyumuna bağlıdır. Takılmadığında işlevi yoktur.
Birçok vakada ikisi birlikte kullanılır: sabit pekiştirici ön dişlerde, hareketli plak tüm çenede.
Ne kadar süre?
Bu, hastalar tarafından en çok "ne zaman biter?" diye sorulan konudur. Gerçekçi cevap şu: pekiştirme, kullanım sıklığı zamanla azalan ama tümüyle bırakılması genellikle önerilmeyen bir süreçtir.
Başlangıçta daha yoğun, sonrasında seyrekleşen bir plan kurulur. Süre; vakanın türüne, başlangıçtaki düzensizliğin derecesine ve dokuların yanıtına göre hekiminiz tarafından belirlenir.
Kendi kararınızla bırakmayın. Dişler ilk aylarda en hareketlidir; bu dönemde birkaç hafta ihmal bile fark yaratabilir.
Sık yapılan hatalar
"Artık düzeldi, gerek yok." En yaygın hata. Dişlerin düzgün görünmesi, dokuların oturduğu anlamına gelmez.
Plağı zorlayarak takmak. Bir süre takılmadıysa plak oturmayabilir. Zorlamak dişlere zararlı kuvvet uygular ve plağı kırabilir. Doğru davranış: hekime başvurmak.
Plağı sıcak suyla yıkamak. Şeffaf plaklar sıcakta deforme olur. Ilık su ve yumuşak fırça kullanın.
Plağı peçeteye sarıp masaya bırakmak. Çöpe atılan plakların çoğunun hikâyesi budur. Her zaman kutusunda saklayın.
Sabit pekiştiriciyi ihmal etmek. Kopan ya da yapışması gevşeyen bir tel fark edilmezse dişler sessizce kayabilir. Dilinizle düzenli kontrol edin; oynama hissederseniz kliniğe başvurun.
Bakım
Hareketli plak:
- Her çıkardığınızda ılık suyla durulayın
- Yumuşak fırçayla (macunsuz veya çok az macunla) temizleyin
- Kutusunda, kuru olarak saklayın
- Sıcak araç içinde bırakmayın
Sabit pekiştirici:
- Ara yüz fırçası veya süper floss kullanın
- Çok sert gıdaları ön dişlerle ısırmaktan kaçının
- Kontrollerde diş taşı birikimini temizletin
Özet
Ortodontik tedavi iki bölümden oluşur: dişleri hareket ettirmek ve orada tutmak. İkincisi olmadan birincisi kalıcı olmaz. Tellerin çıktığı gün, tedavinin sonu değil; yeni aşamanın başlangıcıdır.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesi yerine geçmez. Şikâyetleriniz için lütfen bir diş hekimine başvurun.
